บันทึกความรู้จากหนังสือและประสบการณ์วิชาการ

การศึกษานำการเมืองเพื่อแก้ปัญหาสังคมไทย

การศึกษากับการแก้ปัญหาสังคมไทย เราจะสอนเด็กไทยอย่างไร ให้เขาเป็นคนเก่ง ดี และมีความรับผิดชอบต่อส่วนรวม โดยคำนึงถึงประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าส่วนตัว และเคารพศักดิ์ศรีในความเป็นมนุษย์ตลอดจนมีความเป็นประชาธิปไตย ซึ่งเป็นโจทย์หลักที่สำคัญในปัจจุบัน เพราะปัญหาบ้านเมืองที่เกิดขึ้นในปัจจุบันมีผลพวงมาจากคนที่เป็นผู้ใหญ่ที่มีผลมาจากการเลี้ยงดูในอดีตนั่นเอง ดังนั้น หากประเทศไทยต้องการให้สังคมมีความสุข ความเจริญและแก้ปัญหาการเมือง ตลอดจนปัญหาที่เกิดขึ้นเกือบทุกเรื่องของประเทศในปัจจุบันและในอนาคต ก็คงต้องให้กระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งเป็นกระทรวงหลักต้องกำหนดนโยบายและแนวทางในการจัดการศึกษาที่ชัดเจน โดยให้การศึกษาและการอบรมเด็ก เยาวชน ตั้งแต่ในวัยเด็กเล็กจนถึงวัยเยาว์ ภายใต้หลักคิดและหลักการที่ว่า

         “จะสอนเด็กไทยอย่างไร ให้เขาเป็นคนเก่ง ดี และมีความรับผิดชอบต่อส่วนรวม โดยคำนึงถึงประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าส่วนตัว และเคารพศักดิ์ศรีในความเป็นมนุษย์ตลอดจนมีความเป็นประชาธิปไตย” ก็จะเป็นหนทางที่ช่วยแก้ปัญหาของประเทศไทยได้ในอนาคต สถาบันการศึกษาและผู้ที่มีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา จะทำอย่างไรให้ผู้เรียนนั้น ได้เข้าถึงและได้เรียนในสิ่งที่ต้องการเรียน ซึ่งก็หมายถึง ได้เรียน ได้ทำในสิ่งที่อยากเรียน เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันและการประกอบอาชีพตามความต้องการและความถนัดของตนเอง

วัยวุฒิ บุญลอย / 22 เมษายน 2559

เพื่อนบ้านในหอพักเดียวกัน (neighbourly friends)

อากาศในช่วงต้นเดือนธันวาคมนี้กำลังเย็นสบายดี จึงส่งผลให้สุขภาพร่างกายและจิตใจก็ดีตามไปด้วย  ดังนั้นสิ่งแวดล้อมมีส่วนช่วยในการใช้ชีวิตของคนทั่วไปเช่นกัน ซึ่งก็ต้องช่วยกันรักษาสิ่งแวดล้อมให้ดีด้วยจิตสำนึกและความรับผิดชอบร่วมกัน ส่วนเพื่อนบ้านของผมนั้นก็ไม่ใช่ใครอื่น เป็นนกกระจิบตัวเล็กๆ (รูปร่างคล้ายกับนกที่ใช้ปล่อยในการทำบุญที่วัด) ที่สร้างครอบครัวร่วมกันเมื่อหลายเดือนก่อนและก็ได้มีลูกนกเกิดขึ้นนั้นเอง ผมได้สังเกตพฤติกรรมของนกจากกิจกรรมที่พวกเขาทำอยู่เป็นกิจวัตรประจำวันคือ ช่วงเช้าเวลาประมาณ 0700 น. พ่อแม่นกจะมาป้อนอาหารให้ลูกนก ซึ่งผมได้ยินเสียงร้อง และช่วงบ่ายกับช่วงเย็น หลังจากนั้นลูกนกก็เงียบเสียง มีบางช่วงเวลาที่ลูกนกออกจากรังเพื่อฝึกบินแล้วก็กลับเข้าสู่รัง  จากพฤติกรรมของครอบครัวนกกระจิบนี้การอยู่ร่วมกันของคนและสัตว์ตามธรรมชาตินั้นสามารถอยู่ร่วมกันได้ หากเราได้ให้ความเมตตา  การเอื้ออาทรกัน การเคารพในการใช้ชีวิตร่วมกัน การถ้อยถีถ้อยอาศัยกันอย่าใช้กำลังหรืออาวุธมาทำร้ายกัน และการแบ่งปันกันตามความเหมาะสมและอยู่ร่วมกันได้อย่างมีความสุข

ระบบการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning Systems)

  องค์การสหประชาชาติ หรือUN นั้นเป็นองค์กรผู้นำทางด้านการศึกษา โดยมีองค์การการศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือ UNESCO (วิกิพีเดีย. 2559: ออนไลน์) ซึ่งเป็นองค์กรที่เป็นทบวงการชำนาญพิเศษของสหประชาชาติ ได้ช่วยเหลือ พัฒนาและปฏิรูปประเทศต่างๆ ในภาพรวมของระบบการศึกษาทั้งหมด (ในระบบ นอกระบบและอัธยาศัย) เพื่อเด็ก เยาวชน คนวัยหนุ่มสาว และผู้ใหญ่ โดยยูเนสโกได้มีการวางแผนและบริหารจัดการระบบการศึกษาเพื่อช่วยเหลือให้ประเทศต่างๆ มีคุณภาพการเรียนรู้ตลอดชีวิตกับทุกๆ คน และที่สำคัญได้มีการสนับสนุนทางด้านเทคนิคในลักษณะที่เป็นสูตรและแนวทางการปฏิบัติของนโยบาย เพื่อตอบสนองต่อความท้าทายและการทำงานที่คาดหวังในชีวิต ซึ่งยูเนสโกได้พัฒนาและสนับสนุนโปรแกรมที่เข้มแข็งในทุกระดับของการศึกษา

      การดูแลเด็กในช่วงเริ่มต้นและการศึกษา (Early Childhood Care and Education, ECCE) เพื่อเป็นการให้การดูแลและพัฒนาต่อเด็กตั้งแต่แรกเกิดไปจนถึงอายุ 8 ขวบ ซึ่งเป็นลำดับความสำคัญในขอบเขตงานขององค์กร โดยยูเนสโกได้ทำงานร่วมกับรัฐบาล และผู้ร่วมงาน เพื่อขยายประโยชน์และคุณภาพให้การดูแลและพัฒนากับเด็กตั้งแต่แรกเกิดไปจนถึงอายุ 8 ขวบในทั่วโลก (ยูเนสโก. 2559: ออนไลน์) ระบบการเรียนรู้ตลอดชีวิต

     วัยวุฒิ บุญลอย / 25 เมษายน 2559

ครูนอกระบบโรงเรียนหรือครู กศน. (Teacher of Non-formal and Informal Education)

ครูในสถาบันการศึกษาของประเทศนั้นเป็นบุคลากรที่สำคัญในการจัดการเรียนรู้ ออกแบบกิจกรรม จัดกระบวนการเรียนการสอนให้กับเด็กในชั้นเรียนเป็นอย่างมาก หากกล่าวถึงครูที่อยู่ตามโรงเรียนทั่วไป คงจะทราบกันว่ามีหน้าที่สอนให้กับนักเรียนในชั้นเรียนในระดับชั้นต่างๆ ตั้งแต่ระดับชั้นอนุบาล ประถมศึกษาและมัธยมศึกษา ซึ่งอยู่ในสายสามัญการศึกษานั้นเอง  ผู้เขียนมีความสนใจเรื่องราวของครูนอกระบบโรงเรียนหรือครู กศน. ซึ่งอยู่ในสังกัดของสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย โดยมีการแบ่งประเภทของครูไว้หลายชื่อตำแหน่งดังนี้  1)ข้าราชการครู (ครูผู้ช่วย คศ.1 คศ.2 คศ.3 คศ.4)  2)พนักงานราชการ ได้แก่ ครูศูนย์เรียนรู้ชุมชนพระดาบส ครูมอแกน ครูศูนย์เรียนรู้ชุมชน ครูปอเนาะ ครู ศศช. การจัดการศึกษาสำหรับชุมชนบนพื้นที่สูง (ศศช.) ครูอาสาสมัคร และครู กศน.ตำบล  และ 3)ครูอัตราจ้างเหมาบริการ ได้แก่ครู ศรช. ครูสอนคนพิการ ครู ปวช. และครูสอนเด็กเร่ร่อน (รายงานประจำปี 2559 ของสำนักงาน กศน.)  หากพิจารณาบทบาทหน้าที่ของครู กศน.แล้วนั้น มีบทบาทในหน้าที่หลักและหน้าที่ตามนโยบายของหน่วยงาน คือ 1)การจัดการศึกษานอกระบบในขั้นพื้นฐาน  2)การจัดการศึกษาต่อเนื่อง ประกอบด้วย การศึกษาชุมชน การศึกษาเพื่อสังคม การศึกษาเพื่อทักษะชีวิต 3)การจัดการศึกษาตามอัธยาศัย 4)การทำงานประสานกับหน่วยงานของรัฐในระดับพื้นที่ เช่น การทำงานร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ตลอดจนแนวปฏิบัติงานร่วมกับชุมชน  5)งานบริหารจัดการในส่วนของงานด้านธุรการ ด้านงบประมาณ ด้านการจัดกระบวนการเรียนการสอนเหมือนกับครูในระบบทุกอย่าง และการจัดการด้านไอซีทีในระดับพื้นที่ และ 6)ความร่วมมือกับภาคีเครือข่าย  ทั้งในระดับส่วนตัว และในระดับขององค์กร เช่น กศน.ตำบลช้างคลาน อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ ได้รับความเอื้อเฟื้อในด้านสถานที่จากวัดบุพพารามใช้เป็นพื้นที่ในการจัดการเรียนการสอน ทั้งเรียนด้วยวิธีการพบกลุ่มและใช้ไวไฟด้วยตนเองและโทรทัศน์ด้านการศึกษา (ETV) การลงพื้นที่ในวันธรรมดา ส่วนมากจะเป็นโครงการกิจกรรมในเรื่องการศึกษาต่อเนื่อง ทั้งที่เป็นโครงการของ กศน.เอง และเป็นโครงการที่วัดร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  ดังนั้นจะเห็นได้ว่า ครู กศน.นอกจากมีหน้าที่หลักและรองตามข้างต้นแล้ว ยังมีหน้าที่ที่ต้องปฏิบัติตามนโยบายของส่วนราชการหรือผู้บริหารระดับสูงได้มอบหมายทั้งด้วยความเร่งด่วน ซึ่งเป็นลักษณะพิเศษที่ครู กศน.มีนอกเหนือจากครูโดยทั่วไป หากเป็นไปได้การให้การสนับสนุนและส่งเสริมทั้งในด้านงบประมาณและการกระจายอำนาจที่ชัดเจนไปสู่ระดับพื้นที่การปฏิบัติงานในระดับตำบลแล้วจะเป็นตัวเร่งในการพัฒนาการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอีกทางหนึ่ง พร้อมกับการให้ขวัญและกำลังใจด้านต่างๆ ต่างที่จำเป็นก็จะช่วยให้ครู กศน.มีคุณภาพชีวิตที่ดียิ่งขึ้นต่อไป      

     บทสรุป ในการกระจายอำนาจงบประมาณในระดับศูนย์ กศน.ระดับตำบล จึงมีความจำเป็นและสำคัญอย่างยิ่งกับการจัดการศึกษาให้กับประชาชนในพื้นที่ ชุมชนที่ด้อยโอกาสและขาดโอกาสอีกเป็นจำนวนมาก ในลักษณะเช่นเดียวกันกับโครงการตำบลละ 1 หรือ 10 ล้านบาทของมหาดไทย เป็นต้น เพราะการประสานในภาพรวมส่วนกลางดูเหมือนจะมากแต่มาลงในระดับตำบล กศน.จะมีเพียงเล็กน้อย ซึ่งไม่สอดคล้องกับโครงการ/กิจกรรมที่ต้องดำเนินการที่ใช้จำนวนมากในแต่ละปีกับกลุ่มผู้เรียนที่หลากหลาย หากรัฐบาลเห็นความสำคัญด้านการศึกษาควรจัดงบประมาณให้กับการจัดการศึกษาตลอดชีวิต โดยเฉพาะการศึกษานอกระบบ การศึกษาตามอัธยาศัยในเชิงพื้นที่ให้มากกว่านี้และอย่างต่อเนื่อง ไม่นำเอาการเมืองมาแทรกแซงหรือชี้นำในการทำงานของการศึกษาในเชิงพื้นที่ ก็จะช่วยให้ประชาชนในประเทศเจริญก้าวหน้าเป็นอย่างมาก

วัยวุฒิ บุญลอย /9 กุมภาพันธ์ 2561